نهادینه کردن حجاب (2)

قصه گویی، روشی موثر در علاقه مندکردن کودکان به حجاب

والدین و مربیان می توانند با بیان داستان های مربوط به امام زمان(عج) و یاورانش، زمینه رشد و شناخت کودک را فراهم سازند، با قصه های آموزنده و جذاب به ساخت الگوی معنوی ذهنی آنان بپردازند...
۲۵ دی ۱۳۹۷

در مقاله گذشته ـ با این ۴ روش حجاب را در قلب و ذهن کودکان نهادینه کنیم ـ به بررسی دو روش برای نهادینه کردن حجاب که شامل روش تشویق و الگودهی بود ، پرداختیم و درادامه نیز به برسی دو روش که شامل روش ایجاد محبت و قصه گویی است خواهیم پرداخت.

 

 

روش محبت

 

یکی از ابزارهای تربیتی که می تواند ما را در نهادینه کردن عفاف و حجاب در فرزندان یاری کند، محبت است که اثر آن بر روی فرد تربیت شونده عمیق و درازمدت می باشد. در این مدت، والدین می توانند نظریات تربیتی خود را به فرزند القا کنند و تغییر رفتار را در آنان مشاهده نماید.

 

در دین اسلام، محبت اساس و رکن جذب و هدایت است. ادیان الهی از محبت، به دل ها رسوخ کرده و راسخ می مانند. از مهم ترین و مؤثرترین روش های پیامبر اکرم (ص)استفاده از این روش بوده است؛ زیرا با این روش، هم برای افراد جاذبه ایجاد می کرد و هم انگیزه آن ها را افزایش می داد. اگر پیامبر اکرم روش را پی نمی گرفت، اعراب بادیه نشین به گردش جمع نمی شدند تا به تربیت و فرهنگ دین پناه آورند. حضرت علی درباره اهمیت و تأثیر این روش می فرماید: «دوستی ورزیدن پیوند با مردم را فراهم می آورد.»(۹)

 

نیروی محبت از نظر تربیتی، نیروی عظیم و کارساز است و بهترین تربیت آن است که بدین روش تحقق یابد؛ زیرا محبت با فطرت و سرشت آدمی سازگاری زیادی دارد و پذیرش، درونی و بدون هیچ تحمیلی است. ضرورت و اهمیت به کارگیری روش محبت از این رو است که محبت، اطاعت آور است و سبب  همسانی و همراهی فرزند با والدین و مربی می شود. از حضرت علی نقل شده است که: «از رسول خدا (ص) درباره سنت و روش آن حضرت پرسیدم، فرمود: محبت، بنیاد و اساس(روش و سنت) من است.»(۱۰)

 

 

درونی شدن حجاب و عفاف در کودکان

 

میان محبت و اطاعت رابطه ای قوی وجود دارد؛ با ظهور محبت همرنگی و اطاعت پیدا می شود. محبت هر کسی که در دل آدمی بنشیند، مطیع و پیرو او می شود و از خواست او سرپیچی نمی کند. تا جایی که گفته اند: «انسان بنده احسان و محبت است.»(۱۱)

 

اگر والدین و مربیان بین کودکان و نوجوانان رابطه ای همراه با مهر و محبت برقرار کنند، بین خود و کودک، حوزه ای عاطفی ایجاد خواهند کرد که توجه کودک جلب می شود. در این هنگام در برابر دستورها و راهنمایی ها پاسخ های مثبتی از خود نشان می دهد و در صورت دوام این رابطه، آموزه های دینی حجاب و عفاف در کودک و نوجوان به صورت ارزش درمی آید و در او نهادینه می شود.

 

ژان ژاک روسو در کتاب امیلدر این باره می گوید: «کودک دارای شخصیت مستقلی است. او نباید به طور آشکار و جابرانه تحت فرمان قرار گیرد. پدر و مادر باید با او مانند دوست و موافق باشند و یا لااقل نباید بدانند که تحت فرمان قرار گرفته است و بایستی فرمان او را بپذیرد. فرزندان نباید فکر کنند که پدران و مادران به آنان دستور می دهند. فرمان اگر دوستانه باشد، کودکان با والدینشان دوست می شوند. در واقع محبت نیاز مستمر و همیشگی کودک است و همواره باید کودک را با محبت کردن همراه خود کرد.»

 

بر این اساس، می توان گفت نگرش مثبت فرزندان به مذهب و امور دینی، ریشه در مهرورزی و محبت والدین دارد. آنان می توانند محیطی آکنده از مهر و محبت بر پاکنند و در ذهن کودک تجربه خوشایندی از عفاف و حجاب ایجاد نمایند. محبت ورزی نیز شرایطی دارد که به برخی از آن ها اشاره می کنیم:

 

◄الف)محبت به ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کودک باید راستین باشد.

 

◄ب) محبت را باید از دل به زبان آورد تا فرزند آن را لمس کند. ممکن است پدر و مادری فرزند خود را دوست داشته باشند، ولی اظهار نکنند این محبت تأثیر چندانی ندارد.

 

◄ج) محبت به فرزندان باید یکسان و عادلانه باشد.

 

◄د) محبت نباید مانع امر و نهی گردد.

 

◄ه) محبت به کودک باید معقول و به اندازه صورت گیرد.

 

 

۴_روش قصه گویی

 

یکی از ابزار تعلیم و تربیت، داستان است. شواهد تاریخی نشان می دهد که داستان و قصه، وسیله ای رایج و عمومی در بین همه اقوام و ملل بوده است و در هر دوره، نقالانی حرفه ای در مجامع عمومی، قصه می گفتند. یونانیان قدیم فرزندان خود را از کوچکی به حفظ داستان های «ایلیاد و ادیسه» وادار می کردند و بسیاری از ادیبان، نویسندگان، فیلسوفان و عالمان اخلاق که به قدرت قصه آگاه بوده اند، باورهای خود را در این قالب بیان کرده اند.

 

افلاطون، ارزش و اهمیت داستان ها و افسانه ها را در تربیت کودک دریافته است و می گوید: «پس باید پرستاران و مادران را وادار کنیم که فقط حکایاتی را که پذیرفته ایم برای کودکان نقل کنند و متوجه باشند که پرورشی که روح اطفال به وسیله حکایت حاصل می کند، به مراتب بیشتر از تربیتی است که جسم آن ها به وسیله ورزش پیدا می کند.»(۱۲)

 

 

اهمیت قصه در قرآن

 

قصه در قرآن، بازگو کردن سرگذشتی است که از واقعیات عینی زندگی بشر حکایت دارد تا برای آیندگان عبرت باشد. قرآن، خودش را منبع داستان معرفی می نماید و می گوید: «و هر یک از سرگذشت های پیامبران(خود)را که بر تو حکایت می کنیم، چیزی است که دلت را بدان استوار می گردانیم، و در این ها حدیث برای تو آمده، و برای مومنان اندرز و تذکری است.»(۱۳)

 

آیات قرآن نشان می دهد که اهداف قصه های قرآن در محورهای زیر خلاصه می شود:

 

◄الف) تربیت و آموزش از طریق القاء غیرمستقیم؛

 

◄ب) عبرت و اندیشیدن؛

 

◄ج) بیان حقایق و احیای تفکر دینی صحیح بر مبنای زدودن خرافات؛

 

◄د) شاهد صدق نبوت و ایجاد زمینه گسترش دعوت؛

 

◄ه) آرامش خاطر پیامبر و امیدآفرینی در دل های مؤمنین با نوید موفقیت.

 

 

تأثیرگذاری داستان بر انسان

 

قصه غیرمستقیم در ژرفای روح کودک و نوجوان تأثیر می گذارد. داستان نویس و قصه گو، ضمن بیان وقایع مهم اقوام، ملل و شخصیت های مهم تاریخ، روح خواننده و شنونده را همراه خویش تا عمق تاریخ می برد و الگوهایی را نشانش می دهد تا از گفتار و رفتارشان سرمشق بگیرد و پیروی کند. تأثیرگزاری قصه و داستان، غیرمستقیم و نادیدنی است؛ به طور غیرمستقیم راه را نشان می دهد و هدایت می کند، عبرت می دهد، موعظه می کند، تشویق می نماید و امیدوار می کند.

 

شنیدن قصه از کارهای مورد علاقه کودکان و نوجوانان است. آن ها با هیجان زیاد به داستان گوش می دهند و خود را در اختیار قصه گو قرار می دهند و تأثیر لازم را از او می پذیرند. قصه، نه فقط پیام های مفیدی برای کودک دارد، بلکه اگر جذاب و مناسب، طراحی و بیان شود، کودک و نوجوان می کوشد خود را با شخصیت های آن قصه همانند سازد. (۱۴)

 

والدین و مربیان می توانند با بیان داستان های مربوط به امام زمان(عج) و یاورانش، زمینه رشد و شناخت کودک را فراهم سازند، با قصه های آموزنده و جذاب به ساخت الگوی معنوی ذهنی آنان بپردازند و زمینه علاقه و انگیزه آنان را در انجام مسایل معنوی فراهم آورند. در این صورت، نوعی اشتیاق در او ایجاد می شود و در نتیجه کودک و نوجوان از انجام اعمال دینی احساس رضایت می کند که این رضایت باعث درونی شدن عمل اخلاقی در وجودش می شود.

 

منبع

شیوه های مؤثر نهادینه کردن حجاب در کودکان و نوجوانان_ حسن خلجی

 

پی نوشت

۱_مرتضی مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام،قم، انتشارات صدرا، ۱۳۷۱ ، صص ۷۹ و ۸۰

۲_ همان

۳_نهج البلاغه. نامه ۳۱

۴_محمد بهشتی، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت، ج ۲، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۷۹، ص ۲۴۰

۵_جمعی از نویسندگان، مجموعه مقالات نماز و خانواده، ج ۱و ۲، تهران، انتشارات انجمن اولیا و مربیان، ۱۳۸۶ ،ص ۲۳۴

۶_غررالحکم، حدیث ۷۰۱۶

۷_ قرب الاسناد، تهران، انتشارات نینوا، ص ۳۷

۸_ فریده مصطفوی، «برداشت هایی از سیره امام خمینی» پیام زن، خرداد ۱۳۷۱ ، شماره ۳

۹_ همان، حکمت ۲۱۱

۱۰_ المستدرک الوسایل و مستنبط المسایل، ج ۱۱ ،ص ۱۷۳

۱۱_شرح غرر الحکم، ج ۷،ص ۶۹

۱۲_آرای مربیان بزرگ مسلمان درباره تربیت کودک، ص ۱۲۳

۱۳_ سوره هود، آیه۱۲۰

۱۴_ مجموعه مقالات نماز و خانواده، ج ۱،ص ۲۴۹

دیدگاهتان را بنویسید