صومعه پارم، کتاب کلیدی قرن نوزدهم و بیستم

رمان هایی که رهبر معظم انقلاب آن ها را مطالعه کرده است
۲۹ بهمن ۱۳۹۷

رمان صومعه پارم آخرین اثر استاندال نویسنده مشهور فرانسوی است که در سال  ۱۸۳۹ انتشار یافت. این اثر به عنوان یکی از شاخص ترین رمان های این نویسنده بین منتقدین شناخته می شود.

 

 

 

داستان از کجا آغاز شد؟

 

 طبق گفته های استندال نویسنده کتاب، فصل اول این کتاب را که عنوان آن «میلان در ۱۷۹۶» است، را بر مبنای اعترافهای واقعی یک ستوان فرانسوی، به نام روبر، نوشته است. استندال در این کتاب  مخاطب را به ماجرایی جدید می برد و با “مارکی دل دونگو” ی هوادار اتریش  آشنا می کند. بعد از این شخصیت ما در داستان با دو زن، به نام های “ماکیز” جوان همسر مارکی دل دونگو و خواهر مارکی، یعنی “ژینا” آشنا می ‌شویم.

 

البته نویسنده با اشاره‌های هوشمندانه به مخاطب خود از ابتدا ، تلقین می ‌کند که قهرمان جوان داستان، یعنی«فابریس جوان»  ثمره پیوند ستوان روبر و مارکیز است. این پسر که قهرمان داستان هم هست در واقع  در دوره پرهیجان و آشوب جنگ های ناپلئون بزرگ می ‌شود و این برهه از تاریخ را به تصویر می کشد.

 

 

فابریس جوان

 

فابریس جوان در قصر گریانتا در ساحل دریاچه کوم بزرگ می شود و در آنجا با خانواده اش زندگی می کند. این پسر جوان با پدر خوانده و برادر بزرگش رابطه خوبی ندارد ( این دو نفر در واقع نماینده ارتجاع و تاریک‌ اندیشی‌ نسل خود هستند). به خاطر رابطه تیره ای که فابریس جوان با پدر و برادرش دارد ترجیح می دهد به مادر و عمه ژینای خود (که بیوه یکی از افسران ناپلئون است) دل ببندد و با آن ها در مورد مسائل مختلف مشورت کند.

 

سرانجام فابریس جوان در سال ۱۸۱۵، با شنیدن خبر بازگشت ناپلئون از جزیره الب، از خانه می ‌گریزد تا به کمک او برود و همراهش بجنگد. مارکی پس از ماجراهای افسانه‌ ای، عصر روز نبرد “واترلو”، به واترلو می ‌رسد و شاهد نبرد و بعد گرفتار سیل عقب‌ نشینی سربازان می ‌شود. در بازگشت چون پدرخوانده اش مارکی دل دونگو، او را از قصر می ‌راند به نزد عمه‌ اش در پارم پناه می ‌برد. در واقع، ژینای بسیار زیبا که بیوه مانده است، با دوک دو سانسورینا ی پیر ازدواج کرده است و زینت دربار کوچک پارم است.

 

فابریس جوان، اکنون که راه افتخار نظامی به رویش بسته شده است، در چنین محیطی، برای معاضدت جاه‌پرستی عمه‌ اش، آماده پیش گرفتن راه کشیشی می‌ شود و معاون اسقف پیر می ‌گردد. اما، روحیه پر هیاهوی او، که هدفی حقیقی ندارد، او را به عشقهای پرحادثه و زودگذر می ‌کشاند …

 

 

شباهت به زندگی خود نویسنده

 

معمولا گفته می شود که نویسنده ها در مورد چیزی می نویسند که یا در زندگی خود مشاهده و یا آن را تجربه کرده اند. در مورد استاندال هم این موضوع صدق می کند. این نویسنده فرانسوی که خود در نوجوانی به سپاه ناپلئون پیوسته در تمام داستان هایش جوانی وجود دارد که با شور و شوق به دنبال افتخار آفرینی است و به ارتش می پیوندد. معمولا این جوان ها سرشت پاکی دارند و به دنبال حقیقت می گردند و با شرکت در جنگ ها در واقع می خواهند شجاعت و آزادی طلبی خود را نشان بدهند.

 

 

در داستان صومعه پارم هم چنین اتفاقی می افتد قهرمان جوان داستان  در ابتدا به ارتش می پیوندد و سپس به خاطر رسیدن به رویاهای جاه طلبانه اش وارد کلیسا می شود. این تا حدودی به زندگی واقعی خود نویسنده و بقیه قهرمان هایش شباهت دارد و تنها تفاوتش در بازه زمانی زندگی شخصیت اصلی است.

 

 

نظر منتقدین

 

در کتاب صومعه پارم استاندال تمام کمال مطلوب خویش را به عنوان یک نویسنده در زمینه هنر، زندگی، سراب دوردست افتخارات ناپلئون، حادثه پردازی، عشق بسیار عمیق به ایتالیای عصر خود و حتی ایتالیای دوره رنسانس به نحو زیبایی به تصویر کشیده است. در این کتاب استاندال با لحن تازه‌ای داستانش را روایت می کند و ماجراهای قهرمانش را با نوعی حزن و سودای آمیخته به حسرت عاشقانه نشان می دهد و با این کار رمان را به نثر خیالی و شعریِ رمانتیک نزدیک می‌ کند.

 

 

تجزیه و تحلیل روانی بسیار هوشمندانه و نگاه  فلسفی-اخلاقی، و خلاصه همه چیز به کمک هم می آیند تا این رمان را از بقیه کارهای استندال متفاوت کنند. کتاب صومعه پارم برای منتقدین امروز به نوعی یکی از کتاب های کلیدی ادبیات قرن نوزدهم است و در نیمه نخست آن قرن همان مقامی را دارد که در نیمه دوم قرن دارد در صومعه پارم روان‌ شناسی باریک ‌‌‌بینانه ای از  قرن هجدهم نیز وجود دارد، هرچند این شاید یکی از بدیع ‌ترین ویژگی های این کتاب سرشار از حرکت وحرارت باشد که با بیانی شاعرنه به توصیف اخلاقیات می ‌پردازد و راه حل خویش را در آن میان ارائه می ‌کند.

 

 

کتابی نمادین

 

به نظر بیشتر منتقدین صومعه پارم، بیشتر از آنکه تصویر کوچکی از یک امپراتوری باشد، تصویر کوچکی از مجموعه قدرت هاست و برای آنکه کامل تر توضیح بدهیم صومعه پارم، تصویر کوچک بشریتی دستخوش فتنه و نفاق است. آرزوهای شخصی و جهت گیری های سیاسی در این کتاب سخت در هم می ‌آمیزند. برای مثال شخصیتی فرعی مثل “برج فارنز”، زندانبانان پست و ژنرال “کونتی ‌اش”، که منحصراً تنها در فکر منافع و وضع و موقعیت خویش در دربار هستند، تصویر کوچکی از کشوری را برای مخاطب به تصویر می کشند که به شیوه ای نا عادلانه اداره می ‌شود.

 

اینطور که از شواهد پیداست این کتاب که یکی از مهم ترین آثار قرن نوزدهم است در واقع ، کتابی کلیدی برای قرن بیستم نیز هست. استاندال، در اینجا هم، به کمال مطلوب شعار خویش (شعاری که از دانتون نویسنده مشهور گرفته بود)، «حقیقت، حقیقت تلخ»، نایل می‌آید و تمام شخصیت ها را با آنچه که در دنیای واقعی دیده است، تطبیق می دهد.

 

استاندال در صومعه پارم تمام شخصیت ها را از شخصیت های اصلی تا فرعی واقعی خلق می کند برای مثال شخصیت غم‌انگیز سانسورینا، شخصیت دل‌ شکسته کللیا، و شخصیت مغرور و در عین حال وارسته و پرحرارت فابریس است که به فراسوی هرگونه کینه و تحقیری می ‌رسد. این شخصیتیها مظهر عشق، جاودانگی، جاه‌طلبی و دسیسه ‌بازی‌ هایی هستند که در جامعه آن زمان فرانسه وجود داشته است.

 

 

آرزوی دیگر نویسندگان

 

قلم نویسنده ای مثل استاندال به خاطر دید خاص و فراتر از زمان خود همیشه باعث الهام نویسندگان دیگر بوده است، حتی در بعضی موارد نویسندگان مشهور آرزو می کردند جای او باشند. قاسم صنعوی مترجم آثار برجسته نویسندگان فرانسوی و همچنین سردبیر سابق مجله سخن درباره کتابی که دلش می ‌خواست جای نویسنده‌اش بود، در مصاحبه ای گفته است:

 

“هر کسی در هر شرایط زمانی و مکانی شاید دلش بخواهد که جای نویسنده  دیگری باشد، من هم بارها و بارها دلم خواسته است که جای خالق کتاب نویسنده دیگری بودم. اگر قرار باشد که نویسنده خاصی را در میان  خیل نویسندگان ایران و جهان انتخاب کنم دلم می خواست جای استاندال بودم و از میان کتاب‌هایش “سرخ و سیاه” یا “صومعه پارم” را می نوشتم.”

 

 

سخن آخر

 

ادبیات کلاسیک فرانسه به خاطر شرایط زمانی اش و هم زمان شدن آثار فاخرش با انواع انقلاب های کوچک و بزرگ ادبیات خاصی است. در این میان ادیبان فرانسوی بدون هیچ پرده پوشی و با دیدی کاملا مادی به شرح اتفاقاتی که بعد از هر انقلاب گریبان مردم فرانسه را گرفته می پردازند. استاندال به عنوان یک نویسنده موفق و پر آوازه فرانسوی توانسته با کتاب هایش در واقع تاریخ فرانسه را در قالب رمان به تصویر بکشد و مخاطب را با خود به آن سال های پر آشوب ببرد.

 

 

تحریریه سایت با حجاب _ فاطمه قاسم آبادی

دیدگاهتان را بنویسید