زنان در عصر پیامبر(ص)چگونه در امور اجتماعی و سیاسی مشارکت داشتند

زنان در اروپا و آمریکا تا صد سال پیش از کوچکترین مشارکت سیاسی و اجتماعی مانند حق رای محروم بودند در صورتی که زنان در اسلامِ ۱۴۰۰ سال پیش حق رای و بیعت داشتند ودر عرصه های حساسی مانند جنگ نیز حضور فعال و موثری داشتن؟!
11 تیر 1399

زنان همواره نیمی از پیکره اجتماع هستند و نقش به سزایی در جوامع انسانی ایفا می کنند. دین اسلام برای این بُعد از زندگی زنان یعنی حضور در عرصه اجتماع جایگاه مهم و ارزشمندی قائل است، به طوری که مقوله حجاب یکی از تمهیداتی که اسلام برای حضور فعال زنان در اجتماع برای آنان قرار داده و در حقیقت کار کرد حجاب کارکردی اجتماعی است، چرا که زنان در خانه خود ملزم به رعایت حجاب نشدن.

با جستجو و مطالعه در احکام و قوانین دین اسلام می توان به وضوح دریافت  که جنسیت در اسلام معیار کمال و نقص افراد نیست و باعث از دست دادن هیچ حقی نمی شود، اما با گذشت زمان و منحرف شدن مسیر حق از جایگاه اصلی خود بسیاری از حقوق زنان از میان رفت و یا به شدت کم رنگ شد. ‌

یکی از این حقوق، حق مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان بوده است. امروزه در بسیاری از کشورهای اسلامی که داعیه رهبری مسلمان جهان را دارند، تعداد زیادی از زنان از این حق طبیعی محروم هستند، در صورتی که نبی مکرم اسلام حضور زنان در مشارکت های سیاسی و فعالیت های اجتماعی را محدود نکردند و در دورهای که عرب جاهلیت برای دختران حق حیات قائل نبود زنان مسلمان را در مهم ترین تحولات سیاسی و اجتماعی شریک می کردند که در این مقاله اجمالا به برخی از آن ها اشاره می کنیم.

 

 

 

 

بیعت
بیعت، یکی ازحساسترین امور سیاسی دراسلام است. اولین بیعت در زمان رسالت پیامبر عقبه اولی یا بیعه النساء است. این بیعت در زمانی اتفاق افتاد که مسلمانان به شدت از جانب کافران تحت فشار بودند. درهمین زمان بود که چند تن ازاهل یثرب به نزد پیامبر آمدند و پس از آشنایی با اسلام، دربیعتی با پیامبراکرم شرکت نمودند. دراین بیعت زنی به نام عفراء دخترعبید بن ثعلبه حضور داشت. حضور او در زمان های که زن از اولین حقوق فردی و اجتماعی خود محروم بود، بسیار شگفت آور و مهم محسوب می شد. (آیت اللهی،ص ۲۲-۲۳ و حسن ابراهیم حسن، ج ۱، ص۹۵ )

 

 

درعقبه ثانی نیز چندین زن با نام های نسیبه دختر حارث انصاری و خواهرش، نفیسه دختر کعب از بنی خزرج، ام منیع و اسماء دختر عمروبن عدی حضورداشتند، که درشب سیزدهم ذی الحجه به همراه سایر بیعت کنندگان مخفیانه در منا نزد پیامبر آمدند و با آن حضرت بیعت کردند. (باقرزاده،ص۶۱)‌

 

 

دربیعت رضوان نیز نام سه نفر از زنان در منابع تاریخی ذکر شده است. ربیع بنت معوذ، امهشام انصاریه و نسیبه دخترحارث. شیخ مفید، بیعت زنان با پیامبر درصلح حدیبیه را چنین توصیف می کند که حضرت علی عهده دار این بیعت بود. لذا لباسی را پهن کرد. زنان به عنوان بیعت برآن دست می کشیدند و سپس پیامبر برلباس دست می کشید و به این صورت بیعت بین پیامبر و زنان واقع شد.‌

 

 

 

بیعت دیگری که در زمان پیامبر انجام شد، درجریان فتح مکه اتفاق افتاد. با سقوط پایگاه شرک در مکه مردم گروه گروه نزد پیامبر می آمدند تا با آن حضرت بیعت کنند. حضور زنان دراین بیعت بسیارگسترده بود وآیه های نیزدرهمین ارتباط نازل شد. حق بیعت و داشتن حق رای در زمان پیامبر اسلام در حالی است که زنان اروپایی در سال ۱۹۱۸ توانستند حق رای را به دست آوردند.( آیت اللهی ص ۲۵ و ۲۶)

 

 

 

هجرت
قرآن کریم زنان مومن را نیز هم چون مردان، مکلف کرده است که درشرایطی که جامعه دچارآلودگی های معنوی شدید شده است، مهاجرت کنند و در سرزمینی که قانون خداوند اجرا می شود، اقامت گزینند.

 

آیه ۹۷ و۹۸ سوره نساء صراحتا بیان می کند که زنان چون مردان وظیفه دارند تا ازحکومت کفر به سرزمین حکومت اسلامی هجرت نمایند و در عدم حضور موثر درحکومت اسلامی تنها عذر زمانی پذیرفته است که نتوانند هیچ راهی پیدا کنند.

 

درتاریخ درمورد دختری به نام امکلثوم آمده است که علی رغم مخالفت تمام اعضای خانوادهاش، از مکه به مدینه هجرت کرد و حاضر به بازگشت به مکه نشد، تا این آیه نازل شد که او را مجبور به بازگشت نکنند. زنان پیامبر، همه ازمهاجرین بودند.

 

درهجرت حبشه ۱۸ زن حضور داشتند که اسماء بنت عمیس، امسلمه، و رقیه دختر رسول خدا از آن زنان بودند. درمیان مهاجرین به مدینه، فاطمه بنت اسد، مادرامیرالمومنین و همچنین زینب، دختر پیامبر و دختر دیگر آن حضرت فاطمه زهرا نیزحضورداشتند. .(باقرزاده،ص ۶۱)

 

بیعت دیگر بیعت در غدیر خم بود که زنان نیز در آن حضور داشتند، و بیعتی بود که در آن بر امامت و جانشینی حضرت امیرالمومنین پیمان گرفته شد. بعد از رحلت پیامبر بازهم تاریخ، شاهد هجرت بسیاری از زنان و مردان صالح بوده است. ازمیان این زنان باید ازحضرت زینب نام برد و نمونه دیگر، هجرت حضرت فاطمه معصومه می باشد که پس از آنکه برادرش امام رضا به مرو، سفر کردند ایشان نیز به سمت ایشان حرکت کردند. (ایت اللهی،ص۴۱)

 

 

جهاد
ازدیگر جلوه های بارز مشارکت اجتماعی زنان در عرصه سیاست، حضور فعال آن ها در میادین جنگ بوده است. درتاریخ جنگ های پیامبر، نام زنانی که برای آبرسانی، پرستاری ازمجروحان و مداوای آن ها، تهیه غذا برای رزمندگان و انتقال اجساد مطهر شهدا شرکت نموده اند، چون امسنان، امسلیط، نسیبه دخترکعب، امعطیه انصاریه، ربیع بنت معوذ، لبابه، لیلی غفاری، امسلمه، هند دختر اثانه، حفیمه، اممنیع، کعبیه بنت سعد، اممتاع، امسلیم دختر ملحان، هند دخترعمربن حزام، علاء، امالفضل وچند زن دیگربرده شده است. (آیت اللهی،ص ۴۶)

 

این موارد گوشه هایی است از مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان در لوای پرچم اسلام و در سرزمینی که زنان را در مقطع و قبایلی جزو احشام خود  و محروم از هر نوع حقی به حساب می آوردند.‌

 

حال باید قضاوت کرد و از کسانی که اسلام را دینی مبتنی بر جنسیت معرفی می کنند، پرسید چگونه اسلام را متهم به زن ستیزی و خانه نشینی زنان می کنید در صورتی که در سایه ظهور اسلام زنانی که از اولین حق خود یعنی حق حیات محروم بودند، به جایگاهی رسیدن که در لوای حکومت نبی اکرم در فعالیت های سیاسی و اجتماعی مشارکت می کردند. مشارکت های اجتماعی که زنان غربی تا صدسال پیش از آن محروم بودن و با تلاش بسیار حرکت های فمنیستی که امروزه از مسیر اصلی خود منحرف شد، توانستند این رویا را برای خود تبدیل به واقعیت کنند.

 

 

تحریریه سایت باحجاب_مرضیه ولی حصاری‌

 

 

منابع
زن، دین ، سیاست. زهرا آیت اللهی ، ۱۳۸۰
تاریخ اسلام. حسن، ابراهیم،حسن، ج ۱
پیامبر اعظم و مشارکت اجتماعی و سیاسی زنان. محمد رضا باقر زاده، ۱۳۸۵، مجله اختصاصی فقه و اصول.

 

دیدگاهتان را بنویسید