حسین (ع)، چکیده انسانیت و عصاره آدمیت

۰۱ مهر ۱۳۹۶

تاریخ، انسان‌ها و شخصیت‌های اثرگذار بی شماری را به خود دیده است. امامان و ائمه، فرهیختگان و دانشمندان، سلاطین، بزرگان و حاکمان و رهبران قیام‌ها، نهضت‌ها، تمامی این اشخاص به نوعی در زندگی انسانی اثرگذار بوده اند اما در این شخصیت‌ها نوع و درجه تأثیرگذاری آنها متفاوت بوده است. چنانچه اثرگذاری برخی از این شخصیت‌ها […]

تاریخ، انسان‌ها و شخصیت‌های اثرگذار بی شماری را به خود دیده است. امامان و ائمه، فرهیختگان و دانشمندان، سلاطین، بزرگان و حاکمان و رهبران قیام‌ها، نهضت‌ها، تمامی این اشخاص به نوعی در زندگی انسانی اثرگذار بوده اند اما در این شخصیت‌ها نوع و درجه تأثیرگذاری آنها متفاوت بوده است. چنانچه اثرگذاری برخی از این شخصیت‌ها به حد اعلی می‌رسد، امام حسین (علیه السلام) نیز از جمله این شخصیت‌ها است.
اگر بگوییم که امام حسین (ع) در معنای واقعی کلمه چکیده انسانیت و عصاره آدمیت و بالاترین، والاترین، ناب ترین و بهترین نمونه آرمانی خلق شده خداوند است اغراق نکرده ایم، چرا که مخلوقی با ویژگی‌های امام حسین (ع) در زمره کسانی هستند که اگر معاندان ظلوم و معاندان جهول بگذارند به خوبی ایفاگر چنین نقشی در حیات انسانی هستند. بر این پایه هر چه چنین شخصیت‌هایی بهتر شناخته شده و هرچه دقیق تر معرفی شوند خدمت شایسته تری به نوع انسان شده است.
دایره دامنه پژوهشی نسبت به آنان هر روز باید گسترده شود. درباره معرفی شخصیت امام حسین (ع) اگر چه کتاب‌های زیادی تألیف شده است و تحقیقات بسیار زیادی به عمل آمده است اما به خاطر اهمیت روز عاشورا و نقش مهمی که این مصیبت بزرگ در جامعه بشری گذاشته است اکثر کتاب هایی که در مورد امام حسین نگاشته شده است به معرفی ویژگی های امام حسین (ع) در روز عاشورا پرداخته اند. در این گفت و گو بر آنیم تا به ویژگی‌ها و صفات اخلاقی امام حسین (علیه السلام)، خصوصیات عبادی ایشان و علم آن حضرت که مربوط به زمان ما قبل عاشورا است بپردازیم. امید است که مختصر گام کوچکی در جهت معرفی امام حسین (ع) برداشته باشیم.

 

طلوع خورشید

حجت الاسلام دکتر مرتضی بذرافشان، کارشناس مسائل فرهنگی و استاد حوزه و دانشگاه می‌گوید: امام حسین (علیه السلام) در شب پنجم شعبان سال چهارم هجری در مدینه به دنیا آمد و مادرش فاطمه (علیها السلام) او را به نزد جدش رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) آورد و آن حضرت به دیدار او خرسند شد و او را حسین نامید و گوسفندی برای او قربانی کرد. او و برادرش حسن (علیه السلام) به شهادت و گواهی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) دو آقایان جوانان اهل بهشت هستند. حسن بن علی از سر تا سینه و حسین بن علی از سینه تا پا شباهت به پیامبر داشتند.
این استاد و کارشناس مذهبی با بیان این نکته که در این خصوص از امام صادق (علیه السلام) آیه ای روایت شده است. می‌گوید: ایشان می‌فرمایند: چون فاطمه (علیهاالسلام) به حسین آبستن شد جبرئیل نزد رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و گفت: به راستی فاطمه (علیهاالسلام) به زودی پسری آورد که پس از تو امتت او را بکشند، پس چون فاطمه به حسین آبستن شد درباره او نگرانی داشت و چون او را هم به دنیا آورد درباره او نگرانی و بددلی داشت. پس امام صادق (علیه السلام) فرمودند: در دنیا مادری دیده نشده که پسر بزاید و بدش آید ولی نگرانی فاطمه از این راه بود که می‌دانست کشته می شود.

 

ولادت سیدالشهدا (ع) و عنایت الهی

وی می افزاید: پیامبر فرمودند: وقتی حسین بن علی (علیه السلام) متولد شد، خداوند به نگهبان جهنم فرمودند: آتش جهنم را به احترام این نوزاد که برای محمد تولد شده است خاموش گردان. خداوند خطاب به نگهبانان بهشت نیز فرمودند: بهشت را به احترام نوزادی که برای محمد به دنیا آمده زینت کرده و پاکیزه گردانند و به فرشتگان وحی فرمودند تا به احترام نوزادی که برای محمد تولد شده است صف های خود را با تسبیح، تقدیس، تحمید، تمجید و تکبیر آراسته کنید.

 

ابعاد شخصیتی امام حسین (ع)

وی با اشاره به اینکه ارزش واقعی انسان ها به علم، کمالات، فضایل و صفات اخلاقی بوده و این علم، اخلاق و معارف افراد است که نشان دهنده مقدار سیر و مراحلی که از عالم انسانیت پیموده اند خواهد بود، می‌گوید: ما انسان هایی را می شناسیم که هر کدام از جهتی دارای کمال هستند. یکی از جهت شجاعت، یکی از ناحیه مردانگی و دیگری زهد و یکی از جهت دانایی و علم، اما امام حسین در تمام فضائل اخلاقی، عبادی و علمی دارای کمال هستند و بهتر است در طول زندگی مان به ویژگی‌های اخلاقی، عبادی، علمی و دیگر ابعاد شخصیتی امام حسین بپردازیم.
ویژگی ها و شایستگی های اخلاقی
وی ادامه می‌دهد: برنامه‌های تربیتی اسلام که آخرین دین الهی محسوب می‌شود، شامل عالی ترین، جامع ترین برنامه‌های اخلاقی است. در حدیثی پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند: اِنَّ مِن اَکمَلَ المؤمنین ایماناً اَحسَنَهُم خلقا : از همه مؤمنان ایمان آن کس کامل تر است که اخلاقش نیک تر است.
پیامبر به تمام صفات ممتاز و اخلاق فاضله آراسته و در حسن خلق یگانه سرآمد بود. امام حسین (علیه السلام) هم که از دامن همین پیامبر رشد و نمو کرده همچون جد بزرگوارش در اخلاق نمونه و تابش معنویت پیامبر (ص) در وجودش آشکار بود.

 

شجاعت امام حسین (ع)

حجت الاسلام دکتر مرتضی بذرافشان در مورد شجاعت این امام بزرگوار می‌گوید: در مورد دلاوری امام حسین (ع)، سردار و سرلشکر جنگی که سهل است بلکه تاکنون از هیچ رهبر و پیشوایی هم چنین شجاعتی دیده نشده است. در روایتی ابو رافع نقل می‌کند: فاطمه، دختر پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، حسن و حسین (علیه السلام) را نزد ایشان آورده و فرمود: این ها، فرزندان من و فرزندان تو هستند. چیزی به آنها ببخش. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: باشد به حسن بردباری و هیبتم را بخشیدم و به حسین، دلیری و بخشندگی ام. فاطمه (سلام الله علیه) در جواب پیغمبر می‌فرمایند: ای پیامبر خدا! راضی شدم.
سروش تصریح می‌کند: در جریان جنگ صفین، امام حسن و حسین (علیه االسلام) از همان روز اول پیکار در کنار پدر شانه به شانه او می‌جنگیدند. حضور پر برکت آنان در صحنه نبرد و در میان لشگریان علی (علیه السلام) نقش تعیین کننده ای داشت و رزم شجاعانه و بی امان آنها ممتاز بود و درباره نبرد امام حسین (علیه السلام) نقل شده است که امام حسین (ع) آن چنان به سمت چپ و راست دشمنانی که در مقابله آنان قرار گرفته بودند حمله ور می‌شد و از پدر بزرگوارش حضرت علی (ع) دفاع می‌کرد که تیرهایی که از پشت سر و فراز شانه های پدر می‌گذشت را با سپر قرار دادن خود مانع از اصابت آنها بر پیکر مطهر پدرشان می‌شد.

 

ترس از خدا

این استاد حوزه و دانشگاه می‌گوید: از جمله صفات برجسته امام حسین (ع) شدت خوف ایشان از خداوند بود، چنانچه هنگام وضو گرفتن رنگ چهره اش دگرگون می‌شد و اعضا و جوارحش به لرزه می‌افتاد. وقتی از ایشان علت را می پرسیدند، می‌فرمود: شایسته است وقتی که مؤمن در مقابل پادشاه مقتدری همچون خداوند قرار می گیرد رنگش زرد می شود، بند بند وجودش به لرزه درآید. اوج و نهایت خدا ترس بودن سید الشهدا را می توان در دعای عرفه مشاهده کرد. همان نیایشی که در هر فراز آن به بندگی و خواری خود و عظمت پروردگار اقرار کرده است. در روایات آمده است که به حسین (ع) گفته شد: چقدر بیم تو از پروردگارت زیاد است. ایشان در جواب فرمود: در روز قیامت، کسی ایمن نیست، مگر آن که در دنیا از خدا ترسیده باشد.

 

جوانمردی امام حسین (ع)

وی معتقد است: عدم شروع به جنگ با دشمن از مبانی و اصول و از نشانه‌های مروت ایشان است که به تاسی از جد بزرگوار و پدر عزیزش که در هیچ حادثه ای از حوادث جنگی شروع کننده جنگ نبودند نشأت گرفته است. در روز عاشورا این عمر سعد بود که فریاد زد: ای درید! پرچم را نزدیک آر! پس درید پرچم را نزدیک آورده و عمر بن سعد تیری به کمان گذارد. به سوی لشکر حسین (ع) پرتاب کرد و گفت: گواهی دهید که من نخستین کسی بودم که تیر رها کردم. به دنبال لشکرش تیرها را رها کردند و به میدان آمده و مبارزه خواستند.

 

سخاوت امام حسین (ع)

وی اظهار می کند: بسیاری از دانشمندان به این معنی اشاره کرده اند که در بخشش، کرم و سعه صدر هیچ کس به پای حسین نمی‌رسد. جود و بخشش این خاندان ضرب المثل است و این دو بزرگوار به پدر و اجداد طاهرشان شباهت دارند. علی (ع) و اهل بیت او در این صفت شهره آفاق شده اند، چنانچه سوره های مختلفی در شان این خانواده نازل شده است. در حدیثی از پیامبر آمده است: به حسن هیبت و بردباری را می بخشم و به حسین، سخاوت و رحمت را. انس گوید: نزد امام حسین (علیه السلام) بودم که کنیزکی آمد، یک دست گل ریحان به حضرت داد. حضرت فرمود: تو در راه خدا آزادی.
گفتم: این یک دسته ریحان چه ارزشی دارد که با دادن آن به شما، او را آزاد می‌کنید؟ این امام بزرگوار فرمودند: خدا این چنین ما را تربیت کرده و آداب آموخته است. خدای سبحان می‌فرمایند: هرگاه شما را تحیت آوردند، شما به نیکوتر از آن یا مانند آن پاسخ دهید. وَإِذَا حُیِّیْتُم بِتَحِیَّهٍ فَحَیُّواْ بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا إِنَّ اللّهَ کَانَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ حَسِیبًا : بهتر از تحیت او، آزاد کردن او بود.
به نقل از عبدالله بن شداد: حسین بن علی (ع) بر چوپانی گذشت. چوپان گوسفندی را به او هدیه داد. حسین (ع) پرسید: تو آزادی یا برده؟ گفت برده هستم. حسین (ع) گوسفند را بازگرداند. چوپان گفت: این، مال خودم است. حسین (علیه السلام) پذیرفت و سپس او و گله را خرید. چوپان را آزاد کرده و گله را به او بخشید.

 

زدودن غم و اندوه از غمدیدگان

وی تصریح می‌کند: از جمله خصوصیات این امام همام زدودن غم و اندوه از غمدیدگان بود. احساسات و عواطف سرشار و رحم و دلسوزی ایشان همیشه نصیب کسانی می شد که در سختی ها، غصه و اندوه گرفتار و یا کسانی که در تنگناهای زندگی درگیر بودند. رسول خدا (ص) فرمودند: بهترین کارها پس از نماز، شاد کردن دل مؤمن است.

در حدیثی دیگر آمده است: مردی از انصار به ملاقات امام حسین (ع) آمد و درخواست حاجت کرد. حضرت فرمود: ای مرد انصاری! به خاطر بیان حاجت آبروی خود را مریز، نیاز خود را در نامه ای بنویس و برای من بفرست. ان شا الله خواسته تو را بر خواهم آورد. مرد سائل نامه ای به این شرح نوشت: «ای ابا عبدالله، من به فلان شخص پانصد دینار بدهکارم، او همچنان درخواست طلب خود را دارد. از او بخواهید به من فرصت دهد تا گشایشی در کارم پیدا شود. همین که امام (ع) نامه را خواند به خانه رفت و کیسه ای که محتوای هزار دینار بود آورد و به وی بخشید و فرمود: پانصد دینار برای ادای قرض خود، پانصد دینار جهت مخارج زندگی خود استفاده کن.

 

انفاق به یتیمان و نیازمندان

این کارشناس متذکر می‌شود: امام حسین (ع) در تقسیم هر چیزی ابتدا به ایتام توجه می‌کرد، خود را پدر یتیمان و سرپرست بیوه زنان می‌دانست، که دقت نظر ایشان به کارگزاران و هشدارها و نصایح آن حضرت به مسئولین کم توجه و یا بی توجه نسبت به حقوق ایتام یا اموال بیت المال که سهمی از آن متعلق به فرزندان شهدا و ایتام است، همه شان از حساسیت بالای ایشان نسبت به ایتام و حقوق آنان بود. امام حسین (علیه السلام) اموال خود را در میان یتیمان و مجاهدانی که در رکاب امام علی (ع) به شهادت رسیده بودند تقسیم می کرد. انفاق ایشان به صورت پنهانی بود.
هنگام دفن آن بزرگوار در پشت مبارکشان اثر پینه هایی مشاهده کرده و از حضرت امام زین العابدین (ع) پرسیدند: این چه اثری است؟ ایشان در جواب فرمودند: از بس انبان های طعام و دیگر اشیا چندان بر پشت مبارک کشید و به خانه ی زن های بیوه و کودکان یتیم و فقرا و مساکین رسانید، این پینه‌ها پدید گشت. به خاطر اینکه امام حسین خیلی به فکر یتیمان و نیازمندان بود، در رثای ایشان چنین سروده شده است: آن پشتی که شبانه و پنهانی صدقات و نیازمندی‌های مردمان را به اهلش منتقل می‌کرد عصر عاشورا در هم شکسته شد.

 

اهمیت دادن به حقوق دیگران

وی در ادامه می‌گوید: امام حسین (علیه السلام) در رعایت حقوق دیگران تمام سعی و تلاش خود را به کار می‌بست. از مهم ترین مسائلی که امام حسین (ع) به آن توجه زیادی می‌کردند و در این باره احادیث و روایات فراوانی آمده است رعایت حقوق همسر است. امام محمد باقر (ع) در این باره می‌فرمایند: حسین بن علی (ع) زنی را به همسری گرفت، پس برای او صد کنیز که هر یک را هزار دینار همراه بود فرستاد.

 

غلبه کردن بر خشم

حجت الاسلام بذرافشان عنوان می‌کند: در روایات متعددی آمده است که امام حسین (ع) فرمودند: اگر کسی ناسزایم گوید در این گوش و اشاره به گوش راست خود فرموده و از من پوزش بخواهد در گوش دیگر، عذرش را می‌پذیرم و آن از این رو است که امیرالمومنین علی بن ابی طالب (ع) برایم از جدم رسول خدا (ص) حدیث فرمودند: کسی که عذر دیگری را چه حق باشد یا باطل نپذیرد در حوض کوثر ورود نیابد.
در حدیث دیگر آمده است که غلامی از غلامان امام حسین (ع) خطایی سزاوار مجازات انجام داده بود. امام (ع) فرمان داد او را تنبیه کنند. او گفت: مولای من (فروخورندگان خشم). فرمود: رهایش کنید! تو در راه خدا آزادی و در برابر آنچه همیشه به همه می‌دادم به تو می دهم.

 

عیادت از مریض

به گفته وی، امام حسین (علیه السلام) نیز همانند جد بزرگوارش در پی دلجویی از افراد مریض بود. در حدیثی آمده است که امام حسین (ع) فرمود: برادر من چه اندوهی داری؟ اسامه گفت: بدهی دارم که شصت هزار درهم است. امام حسین (ع) فرمودند: نخواهی مرد تا از جانب تو پردازم. امام علیه السلام آن را پیش از مرگ اسامه پرداخت. حضرت در روز عاشورا هم به عیادت مریض رفت و هم به دیدار مجروحان میدان نبرد که او را به دیدار خویش فرا می خواندند و هنگامی که به سوی آنان می‌شتافت تنها به نشستن بر بالین شان بسنده نمی‌کرد. بلکه به آنان ابراز مهر و محبت خالصانه هم می‌کرد. مخصوصا افرادی که غریب و بی کس هم چون غلام آفریقایی و آن غلام ترک بودند.
حضرت صادق (ع) فرمودند: روزی حضرت حسین به عیادت مریضی که تب شدید داشت رفتند، همین که وارد خانه شدند تب مریض قطع شد! در این هنگام حضرت فرمودند: خداوند هیچ خیری را نیافریده مگر آنکه به آن دستور داده باشد که فرمانبردار ما باشید.

 

رعایت ادب و حسن معاشرت

بذرافشان در پایان می‌گوید: امام علی (علیه السلام) می فرمایند: خالِطُوا النَّاسَ مُخالَطَهً إن مُتُّم مَعَها بَکَوا عَلیکُم و إن عِشتُم حَنُّوا إلیکُم : با مردم آن گونه معاشرت کنید که اگر مُردید بر شما اشک بریزند و اگر زنده ماندید با اشتیاق به سوی شما بیایند. اگر ما به چگونگی برخورد امام حسین (ع با فرزندان، همسر، خویشاوندان و دیگران توجه کنیم می بینیم که آن حضرت مصداق واقعی این حدیث است.

 

تحریریه سایت باحجاب

بهنام صدقی

پاسخ دهید